LEPENCI I LEPENKE

LEPENCI I LEPENKE

Od ovog izdanja Internet magazine VREME JE! počinje sa objavljivanjem serije tekstova našeg renomiranog autora Vlade Đurđića pod nazivom SRPSKA PROŠLOST U 105 PRIČA. To je njegov subjektivni izbor zanimljive strane istorije za sve – od sedam do sedamdeset sedam godina. Prva priča LEPENCI I LEPENKE je o Lepenskom Viru.

 

Autor: Vladimir Đurđić

 

Najstariji stanovnici dela Evrope na tlu današnje Srbije organizovani u naselja su bili žitelji Lepenskog Vira, koji su tamo obitavali pre osam hiljada godina. Doduše, živeli su na području Srbije ljudi i pre Lepenaca, po uzvišenjima i pećinama, ali su to bile malobrojne zajednice koje su se borile sa nepovoljnim klimatskim uslovima. Ali, ovog puta preskočićemo tu važnu, ali nedovoljno rasvetljenu priču…
Dakle, Lepenci i Lepenke su kulturno i materijalno oblikovali život na obali Dunava u Đerdapu u periodu praistorije koji znamo pod nazivom MEZOLIT – srednje kameno doba, ili govoreći u godinama od oko 6,700. do 5,500. godine pre nove ere.
Doselili su se, izgleda, da bi se zaštitili od nepredvidivih okolnosti i napravili stanište pod vedrim nebom na platou iznad moćnog Dunava. Iako se ne zna da li su oni koji su rukovodili Lepencima bili birani, nametali se snagom mišića ili je vladar nasleđivao autoritet od oca, predpostavlja se da je postajalo relativno uređeno društvo. Tu je svako imao svoje mesto i poziciju, te su stariji bili poštovani zbog iskustva i onog što su znali da rade. Naravno, tako organizovani počeli su da šire uticaj uz i niz reku.

LEPENCI-I-LEPENKE-arhitektura

Arhitektonski zanimljiva osnova objekata

Pa šta je to sa svojom svitom ostavio naslednicima i današnjim pokolenjima knez ili poglavica Lepenac Prvi? On je pristigao na čelu kolone u Đerdap i odlučio da tu napravi pristojno mesto za život. Pre svega naselje u kojem su kuće imale arhitektonski zanimljivu osnovu isečenog kruga koja podseća na trougao, sa prostorom ispred ulaza koji je bio uredno popločan. Jedan od naslednika Lepenca Prvog već je oko sebe skupljao umetnike koji su ostavili sklupture koje su predstavljale njihove idole i božanstva. Ali napravio je i u sredini naselja mesto za trg gde su se možda Lepenci skupljali i pričali o pecanju, o tome kako su rodile žitarice, na koji način su napravili novo oružje za lov ili udicu za pecanje i na kraju su možda pevali!.
Ipak, ono što danas najviše skreće pažnju od nasleđa iz tog perioda su skulpture – obluci najstarije te vrste u Evropi. Nađene su obično uz ognjišta u kućama, neke su visoke i po pola metra, sa raznim ornamentima, predstavama životinja i riba – i naravno božanstava sa ribolikim ustima. Svojom veličinom verovatno su bile pravo čudo među stanovnicima kada su ih vajari izmodelovali i predstavili, ali je još veće iznenađenje to što su umetnici izgleda konzumirali neke zanimljive biljke koje su im podsticale talente i kreativnost.

LEPENCI I LEPENKE - praistorijaZa to se saznalo tek početkom sedamdestih godina XX veka, po predstavljanju svetskoj javnosti ovog arheološkog lokaliteta. Naime, videvši figure koju se nađene u Lepenskom Viru jedan evropski psihijatar pisao je Dragoslavu Srejoviću, srpskom arheologu koji je otkrio lokalitet Lepenski Vir, kako njegovi pacijenti pod uticajem jedne biljke koju unose kroz određeni lek, crtaju na identičan način kao što su Lepenci vajali, tačnije ljude sa ribolikim ustima.
Ispostavilo se da ista biljka raste i u Đerdapskoj klisuri. Nema sumnje da su lepenski umetnici, a možda i svi stanovnici naselja, koristili i uživali u biljci koja je podstakla njihovu kreativnost i viziju.
Kasnije ređali su se možda vladari Lepenac 33, pa Lepanac 44, verovatno i Lepenac 55 koji su malo trgovali sa udaljenim mestima, pa su sve više primali uticaje nekih trećih naroda. I sve tako dok nekom vladaru možda pete ili šeste dinastije recimo Lepencu 77, nije to dosadilo – pa je posle 1,200 godina trajanja naselja sa svojim sugrađanima „digao sidro“ napustio mesto i prepustio ga zubu vremena!
Kasnije u praistoriji su na tom mestu živeli još neki ljudi koji nisu imali rodbinske veze sa starim Lepencima, ali im izgleda mesto nije prijalo ili se nisu navikli na blizinu nepredvidivog Dunava pa su napustili naselje veoma brzo. A na tom mestu su neki žitelji doživeli NEOLITSKU revoluciju oko 5,300. godine pre nove ere, kada su pripitomljene prve životinje. Ukoliko razmišljamo koliko je kultura Lepenskog Vira bila značajna u svetu, potrebno je znati da su pojedini delovi planete takođe imali razvoj i razvitak pa tako i nivo kulture i napretka. Sve je bilo vezano i sa klimatskim uslovima, jer je MEZOLIT bio period koji je počeo posle ledenog doba. Dakle, Lepenci su bili veoma napredni ukoliko ih poredimo sa drugim kulturama.
Šezdesetih godina XX veka profesor Dragoslav Srejović je sa svojom ekipom otkrio ovo čudesno mesto koje i danas oduševljava putnike koji dođu da vide šta su radili i kako su živeli Lepenci i Lepenke. Dvadestak godina po otkriću postojala je ideja nekoliko beogradskih umetnika da se napravi crtani film čiji bi junaci bili Lepenci – osmišljeni nalik na skulpture i figure koje su pronađene. Do realizacije nažalost nije došlo. Ono što ostaje svima koji žele da vide moćne sklupture lepenskih umetnika je da to da učine u Narodnom muzeju u Beogradu (kada najzad bude proradio), gde predstavljaju jedan od bisera arheološke zbirke.

Ostavite odgovor