LATINSKA-OSVAJANJA-NA-BALKANU-car-justinijan

LATINSKA OSVAJANJA NA BALKANU

Veliki zakonodavac, imperator Justinijan se smatra poslednjim vladarem velikog Rimskog carstva, vladarem Istočnog Rimskog carstva i prvim carem Vizantije. U blizini rodnog Leskovca, podigao je naselje Justinijana Prima, ili kako se danas naziva Caričin grad. To je bio grad velikih arhitektonskih dostignuća, centar kulture i religije. Posle Justinijanove smrti, zbog stalnih upada varvara sa severa grad je prestao da postoji.

 

Autor: Vladimir Đurđić

 

Ova priča je o narodu koji je balkanskim prostorom vladao vekovima i koji je na vešt način prvo pokorio, a potom prisvojio i koristio sve što je valjalo kod starosedelaca – što ćemo videti u ovoj priči. Rimljani ili stari Latini već su vladali velikim delom Mediterana kada su krenuli da osvajaju zemlju oko Beograda, Morava i Save. Pa, iako je Rimska republika krajem II veka pre nove ere bila najznačajnija sila u do tada poznatom svetu, pomenute krajeve nisu zauzimali ni lako, ni kratko. Pokoravanje je trajalo duže od dva veka.

Krenuli su od Ilira na Jadranu, početkom II veka pre nove ere, a onda se 135. godine pre nove ere dogodio njihov prvi ozbiljniji sukob sa keltskim Skordiscima. Dve decenije kasnije vojskovođe ovog plemena potukli su trupe rimskog konzula Katona. Bitke između Rimljana i Skordiska bile su toliko česte da su pojedine teritorije stalno prelazile iz ruke u ruku sve do 85. godine pre nove ere, kada su Latini konačno pobedili keltsko pleme.

Ali nisu se Kelti jedini opirali. Ubrzo posle njihovog poraza, pobunili su se Dardanci koji su živeli južnije od Tribala. A posle su Dunav prešli surovi Germani, koji su pobedili i starosedeoce i Rimljane. Pretpostavljate da su ubrzo Latini ponovo u napadu došli do obala Save, a borbe protiv „varvara“ u okolini današnjeg Beograda vodili su Oktavijan (koji je nakon nekog vremena postao prvi rimski car pod imenom Avgust) i kasnije njegov naslednik Tiberije oko 15. godine pre Hristovog rođenja. Tako je stavljena tačka na osvajanje krajeva oko Save i Dunava. Poslednji pokušaj drevnih plemena da se oslobode bio je veliki ilirski Batovon ustanak 6. godine nove ere, koji je se dogodio na terijtoriji od Dalmacije, preko Bosne do Srema. Ali rimski osvajači su pobedili uz veliko angažovanje čak deset legija (50.000 legionara), 70 regimenti pešadije (35.000 ljudi) 14 jedinica konjanika (oko 8.000), nekoliko kohorti Tračana i desetak hiljada veterana.

Baš u vreme laganog smirivanja na Balkanu, u azijskoj rimskoj proviciji Judeji javlja se hrišćanstvo – religija koja će kasnije promeniti čovečanstvo.

Rimljani bi na području gde su uspostavili vlast vrlo brzo doveli stvari u red. Pokorenim narodima nametali su svoj način života, a da bi lakše upravljali državom (prvo republikom, a potom carstvom) podelili su je na provincije. Veći deo današnje Srbije odmah po osvajanju postao je deo provincije Gornja Mezija, područje na obe obale reke Drine bio je deo provincije Dalmacije, dok su današnji Srem i gotovo cela obale Save u Bosni pripadali provinciji Donja Panonija. 

Kako je živela rimska država, tako su se i gradovi razvijali uz vojnike, tačnije rimske legionare. Sirmijum, Singidunum, Viminacijum, Nais – latinski su nazivi gradova koji i danas postoje. Preobražaj gradova, od malih seoskih naselja do urbanih Celina, bio je veoma vidljiv. Tome su doprineli bolji putevi, dobra trgovina i rastuća kultura, u čemu su pripadnici različitih plemena živeli jedni pored drugih, uz određena ograničenja.

Ipak, stanovnici Gornje Mezije bili su stalno pod pretnjom pripadnika plemena Dačana, koji su živeli sa druge strane dunavske granice u današnjoj Rumuniji. Prvi car koji je odlučio da pređe na suprotnu obalu i osvoji je bio je Trajan, krajem prvog veka nove ere. Trajan je sa velikom vojnom silom polako pripremao prelazak Dunava i za tu svrhu sagradio most, čiji ostaci postoje i danas u blizini Kladova. Car je osvojio Dakiju i nastupilo je dugotrajno vreme mira, što je doprinelo poboljšanju života u Meziji.

No, bilo je sukoba između samih careva i velikih bitaka. Tako su vojske dva cara Dioklecijana i Karina ratovale jedna protiv druge – na Moravi 285. godine. Velika imperija u oblasti zapadanog Balkana je „živela“ skoro do propasti, a čak je 15 rimskih careva rođeno na teritoriji provincija koje su se nalazile na tlu današnje Srbije. Samo u Sirmijumu, današnjoj Sremskoj Mitrovici, rođena su desetorica. Najznačajniji imperator Konstantin Veliki rođen je u Naisu, današnjem Nišu. To je vladar koji je Milanskim ediktom 313. godine uspostavio ravnopravnost religija i okončao progon do tada obespravljenih hrišćana. Konstantin je bio poreklom Ilir, što pokazuje da su Rimljani umeli da cene sposobnost i pamet, a ne nečije poreklo. Mnogi od vladara sa balkanskog prostora ostavili su potomcima veliku zaostavštinu.

Imperator Prob je u drugoj polovini III veka obogatio Frušku Goru vinovom lozom, dok je Car Galerije, koji je vladao početkom IV veka, napravio veliku palatu Feliks Romulijana, čiji su impozatni delovi danas vidljivi kod mesta Gamzigrad, u blizini Zaječara.

U međuvremenu hrišćanstvo je postala dominantna religija, a gradovi Sirmium i Singidunum, današnji Beograd, njegovi centri. Tako su se na ovoj teritoriji događale čudne stvari krajem III veka. Kao što smo videli, prvo su proganjani hrišćani, a poneki od njih su bacani u Dunav, da bi se nekoliko decenija kasnije hrišćani obračunavali između sebe. Za vreme cara Jovijana 364. godine, inače rođenog Beograđanina, pravoverni hrišćani izvršili su progon pripadnika arijanske jeresi (dogma odstupa od zvaničnog učenja crkve). U međuveremnu, arijansko verovanje se ustalilo baš u krajevima današnje Srbije.

LATINSKA-OSVAJANJA-NA-BALKANU-Istocno-i-zapadno-rimsko-carstvo-u-doba-Justinijana-I

Istočno i Zapadno rimsko carstvo u doba Justinijana I

Posle jednog veka sređivanja stanja u imperiji, i raznih raspodela između vladara, teritorija i titula, Rimsko carstvo je konačno podeljeno 395. godine na Zapadno i Istočno. Granica dva dela imperije je bila kod grada Kotora, na jadranskoj obali, pa severno na reci Drini, a prestonice su bile Rim i Konstatinopolj – grad koji se nalazi na Bosforskom moreuzu, prirodnoj granici Evrope i Azije.

I dok je u zapadnom delu došlo do velikih problema koji su se vremenom nagomilavali, na istoku se carstvo smirilo i obnovilo. Posle brojnih provala naroda pridošlih sa severa i istoka, Zapadno rimsko carstvo je prestalo da postoji 476. godine, kada je germanski najamnik Odoakar svrgnuo poslednjeg rimskog cara Romula Avgustula.

Na istoku je car Justinijan 533. godine krenuo u veliku obnovu države. Osvajanjem Italije, Dalmacije i dela Španije, bio je na putu da obnovi staru slavu. Zanimljivo je da je Justinijan, čuveni zakonodavac, rođen u okolini današnjeg Leskovca. Da bi obezbedio carstvo, on je obnovio i sagradio oko 600 utvrđenja. A pošto je želeo je da se oduži zavičaju, odlučio je da kod rodnog mesta sazida moćan grad. U blizini Leskovca podigao je naselje Justinijana Prima, ili kako ga danas nazivamo Caričin grad – čiji delovi i ostaci mogu i sad da se vide. Po onom što je preostalo, reč je gradu velikih arhitektonskih dostignuća, centru kulture i religije. Posle Justinijanove smrti, zbog stalnih upada i napada varvara sa severa, grad je ubrzo prestao da postoji.

Ostavite odgovor