KAKO SAČUVATI PRIMAT U PROIZVODNJI NAFTE - II deo

KAKO SAČUVATI PRIMAT U PROIZVODNJI NAFTE – II deo

Na listi najvećih svetskih kompanija – lidera u proizvodnji, istraživanju i trgovini naftom i njenim derivatima, među prvih pet ostala je samo jedna anglo-američka kompanija – Exxon Mobile

 

Autor: Miloš Zdravković

 

U prvom tekstu o energentima (NAFTA KAO SREDSTVO GLOBALNE UTAKMICE) bilo je reči o proizvodnji nafte i berzantskom špekulisanju sa cenama, kao i posledicama nove svetske energetske realnosti. Na listi najvećih svetskih kompanija – lidera u proizvodnji, istraživanju i trgovini naftom i njenim derivatima, među prvih pet ostala je samo jedna anglo-američka kompanija – Exxon Mobile. Evo kako izgleda ta lista:

  1. Saudi Aramco
  2. Gazprom
  3. National Iranian Oil Company
  4. ExxonMobil
  5. Petro China

Takmičarski nastrojena Rusija preuzela je primat na svetskom energetskom tržištu, a to naravno nije ostalo bez odgovora. U prvom planu našli su se davno zaboravljeni projekti eksploatacije uljnih škriljaca, čije se rezerve ionako najveće u SAD.

Interesovanje za škriljce je poraslo poslednjih godina zbog stalnog porasta cene sirove nafte. Danas se izdvajanje sirove nafte iz škriljaca intenzivno radi u Estoniji, Brazilu i Kini. Prema podacima iz 2008. godine, navedene zemlje dobijaju dnevno 17.700 barela sirove nafte iz uljnih škriljaca (1 barel = 159 l). Odluka vlade SAD da se otpočne masovna proizvodnja nafte iz škriljaca je istorijska, pa je proizvodnja od preko 500.000 barela dnevno učinila da cena nafte i odnosi na petro-tržištu nikada više neće biti isti.

Posebno je značajan nagli porast eksploatacije prirodnog gasa u SAD koji se dobija iz uljnih škriljaca. Intenzivniju eksploataciju omogućile su nove tehnologije horizontalnog bušenja i hidrauličnog razbijanja stena. Zajednički imenitelj im je da su za izdvajanje potrebne znatne količine toplotne energije i vode. Postupci izdvajanja izvode se pirolizom (raspadanje supstance zagrevanjem), hidrogenacijom i termičkim rastvaranjem.

Najrasprostranjeniji postupak je piroliza – poznat kao “retorting”. Uljni škriljci se zagrevaju u odsustvu kiseonika, sve dok nafta i sagorljivi gas ne pređu u stanje pare. Zatim se vrši kondenzacija, kada sirova nafta iz gasnog prelazi u tečno stanje. Za ovaj postupak uljni škriljci se drobe na manje komade i izlažu temperaturama od 480-520ºC. Po ovom postupku koji se naziva i “postupak na površini zemlje”, uljni škriljci se iznose napolje, gde se obrađuju u postrojenjima za razdvajanje, odakle kao sirova nafta odlaze u rafinerije na dalju obradu.

vadjenje-uljnih-skriljaca

Vađenje uljnih škriljaca – površinski kop

Drugi postupak je obrada škriljaca ispod zemljine površine, tojest na ležištima uljnih škriljaca. Postupak obuhvata otvaranje bušotina kroz koje će se unositi topao fluid ili topla para do naslaga uljnih škriljaca – da bi se postigla temperatura razlaganja. Za novi postupak “na licu mesta“ dovoljna je temperatura od 250ºC. Proces izdvajanja može trajati nekoliko meseci. Postupak hidrogenacije izvodi se pomoću vodonika kao rastvarača, pod povećanim pritiskom i temperaturom. Dobijena sirova nafta se izvlači iz bušotina kao sirova nafta, čime je izbegnuto kopanje i iznošenje škriljaca na površinu zemlje.

Na odluku o masovnijoj upotrebi škriljaca uticala je cena sirove nafte, kao i moć koja može da proistekne iz te proizvodnje. Procene vlade SAD (ministarstva za energetiku) da škriljci mogu da budu konkurentni ako cena sirove nafte poraste iznad 54 dolara po barelu za tehnologiju “iznad zemlje”, odnosno na 35 dolara po barelu za tehnologiju “na licu mesta“.

Ipak, izdvajanje nafte iz škriljaca nepovoljno utiče na prirodu, naročito tehnologija “na površini zemlje” – zbog trovanja metalima koji ulaze u površinske i podzemne vode, povećane erozije tla, emisije sumpornog gasa i zagađenja vazduha. Postupak “na licu mesta” je manje štetan, ali može izazvati zagađenje podzemnih voda. I velika potrošnja vode je jedan od nepovoljnih činilaca. Zavisno od tehnologije, kreće se 1-4 barela vode za 1 barel sirove nafte.

 

REZERVE ULJNIH ŠKRILJACA

 

Prema podacima CIA, procene iz 2010 upućuju na postojanje pet triliona barela nafte iz škriljaca (https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/). Za poređenje može da posluži podatak da su utvrđene rezerve sirove nafte procenjene na 1,317 triliona barela. Najveće rezerve uljnih škriljca su u SAD (62 %), a zatim u Rusiji, Brazilu i Kini.

Prema istom izvoru dnevna potrošnja sirove nafte iz škriljaca iznosi 17.700 barela. Skoro celokupna svetska proizvodnja otpada na Kinu (375.000 tona), Estoniju (350.000 tona) i Brazil (250.000 tona), uz napomenu da Estonija koristi škriljce kao gorivo za peći u termoelektranama. Poređenja radi, dnevna potrošnja konvencionalne sirove nafte i prirodnog gasa iz bušotina 2008. godine iznosila je 82,12 miliona barela, ili 13.055 miliona kubnih metara dnevno.

Kada je reč o uljnim škriljcima, tu i mi konja za trku imamo, i to veoma ozbiljnog! Tokom ove decenije mogla bi da počne godišnja proizvodnja više od pola miliona tona sintetičke nafte iz škriljaca, što bi podmirilo oko 15 odsto godišnje potrošnje ovog energenta u Srbiji. Domaća proizvodnja od milion tona nafte godišnje bila bi vrlo značajna za Srbiju, osetno bi uticala na smanjenje trgovinskog deficita, a povećala bi i energetsku nezavisnost.

Osim na području Aleksinca, koje je najbogatije, škriljaca ima u još 23 basena u Srbiji. Prema sadašnjim procenama, ukupno oko 4,7 milijardi tona. Škriljci se nalaze i na području Vranja, Valjeva, Kruševca, Babušnice, Niša, Zapadne Morave. Oni na području Dubrave su najkvalitetniji, jer imaju visok sadržaj ulja i to ih čini najpovoljnijim za eksploataciju. Nalazišta na prostoru Aleksinca i istočne Srbije sadrže 50-60% pepela, a nalaze se na dubini od oko 700 metara, što eksploataciju čini dosta nepovoljnom.

 

PRIRODNI GAS UMESTO NAFTE

 

Prirodni gas je mešavina metana i drugih ugljo-vodonika, ugljen-dioksida, azota, i vodonik-sulfida. Koristi se kao energent za grejanje i kuvanje, za proizvodnju električne energije, kao gorivo za vozila na gas, u proizvodnji veštačkih đubriva i u industriji plastičnih masa. Nalazi se duboko ispod zemlje u stenama i podzemnim ležištima, sa ostalim ugljo-vodonicima i ležištima uglja i metana.

Prirodni gas iz ležišta uljnih škriljaca dobijen je 1825. u SAD. Njegova industrijska proizvodnja počela je 1970. godine, kada je proizvodnja konvencionalnog prirodnog gasa opala. Nova tehnička resenja (seizmička snimanja, horizontalne bušotine i hidrauličko razbijanje stena) tada su dobila punu primenu. Danas se gas transportuje do krajnjih korisnika razgranatom mrežom gasovoda, u komprimovanom stanju.

Najveće potvrđene rezerve gasa ima Rusija (47,57 triliona m³), zatim Iran (26,37 m³), Katar (25,79 m³), Saudijska Arabija (6,65 m³), Ujedinjeni Emirati (5,82 m³). Procenjuje se da ukupne rezerve prirodnog gasa u svetu iznose 175.000 milijardi m³. Procenjene količine nekonvencionalnog gasa iz uljnih škriljca iznose 180.000 milijardi m³, što odgovara 1.719 milijardi barela nafte. Poređenja radi, ukupne procenjene količine nafte iznose 1.317 milijarde barela.

 

PITANJE ZAGAĐENJA SREDINE

 

Prirodni gas ima vrlo široku primenu – kao energent i kao sirovina u hemijskoj industriji. Glavna upotreba gasa je u proizvodnji električne energije i u postupku kogeneracije, kada se toplotna energija niže temperaturne vrednosti, kao sporedni proizvod , koristi za zagrevanje.

Elektrane na gas pogodne su za pokrivanje vršnih opterećenja u sprezi sa hidro-elektranama. Posebno je uspešna kombinacija gasne i parne turbine. Pri ispuštanju ugljen dioksida (CO2), prirodni gas je povoljniji u odnosu na naftu i ugalj. Ispušta 30% manje CO2 u odnosu na naftu i 45% manje u odnosu na ugalj. Za isti energetski efekat, elektrana na ugalj ispušta oko 1.000 kg ugljen-dioksida u atmosferu za svaki proizvedemi MWh, dok elektrana na gas ispušta upola manje. Kombinacija termo-elektrane i toplane, koja se lako može realizovati sa gasom kao energentom, snižava ispuštanje ugljen-dioksida u atmosferu i štedi energiju za potrebe zagrevanja.

Gas se isporučuje kroz mrežu cevovoda, ili u čeličnim bocama. Zbog svoje visoke energetske vrednosti, konkurentan je električnoj energiji. Prisutan je kao pogonsko gorivo u javnom i privatnom saobraćaju. Prema podacima iz 2012. u svetu je u saobraćaju bilo 16,4 miliona vozila na gas.

Prirodni gas je i glavna sirovina u proizvodnji amonijaka i vestačkih đubriva. Koristi se i u proizvodnji vodonika koji se dalje koristi za gorivne ćelije. Zbog male specifične gustine, prirodni gas nije lako skladištiti, ni transportovati. Za prekookeanski transport, jedino raspoloživo rešenje su posebni gasni terminali i tankeri koji transportuju prirodni gas kompromovan i pretvoren u tečnost. Kako ova infrastruktura ne postoji, a troškovi izgradnje bi bili ogromni, ruski Gazprom ostaje neprikosnoveni svetski lider u isporuci ovog energenta. Ova činjenica u svetlu otpočetog svetskog energetskog rata predstavlja i najveći izazov za vlade u Vašingtonu i EU.

 

– kraj –

 

Ostavite odgovor