SAMUILO,-DUKLJA-I-USTANICI

SAMUILO, DUKLJA I USTANICI

Roman iz sedamdesetih godina 20. veka „Ustanak u Zeti“ Slavomira Nastasijevića, pisca koga mnogi romantično nazivaju i „srpski Valter Skot“, dobar je primer umetničke naracije o istorijskim događajima.

 

Autor: Vladimir Đurđić

 

U ovom nastavku priča iz davne srpske istorije, bavićemo se godinama na prelazu između prvog i drugog milenijuma i tokom XI veka. Srpski knez Časlav je oko 950. godine poginuo u bici sa Ugarima i Srbi su ponovo pod vlašću Vizantije. Ništa novo, reklo bi se, i naredni vek ponovo će se boriti da naprave državu. Ali uz državu Srbi će se naći i u veoma burnim ustancima, novim carstvima, starim podelama na Balkanu i naravno ratovima.

Dvadesetak godina posle smrti kneza Časlava na Balkanu 976. izbija veliki ustanak  poznat kao Ustanak komitropula (kneževića). Oružana buna buknula je kao odgovor na Vizantijsko osvajanje Bugarskog carstva nekoliko godina ranije i na surovu politiku koju su zaveli na teritoriji Makedonije. Posledica je bilo stvaranje Zapadnog Bugarskog carstva proglašenog u Ohridu od strane jednog od vođa ustanka Samuila 997. godine, a nova država se prostirala od Dunava do Egejskog mora i od Jadrana do Crnog mora. U stanju stalnog rata sa Vizantijom Samuilo umire 1014. godine i nasleđuje ga sinovac Vladislav, ali je već 1018. izgubio rat od vizantijskog cara Vasilija II (prozvan Bugaroubica) i carstvo je prestalo da postoji.

Samo nekoliko decenija kasnije 1036. godine, Srbi pod vođstvom Stefana Vojislava u Duklji dižu ustanak. Vojislav, koga vizantijski istoričari tog vremena nazivaju Arhontom SRBA i opisuju događaj kao ustanak SRBA, iskoristio je trenutak slabosti Vizantije kada je na tronu bio Konstantin koji nije imao državničku snagu prethodnika. Posle nekoliko godina borbi i nekoliko etapa rata, čudnih događaja, zarobljavanja i bekstava, Srbi ponovo stvaraju državu ovaj put sa centrom u Duklji. Nova država pod vodstvom Stefana Vojislava prostirala se na teritoriji koja bi danas zahvatala oblasti Crne Gore, Hercegovinu, deo Srbije, Bosne i Dalmaciju od Dubrovnika do ušća Neretve u Jadransko more.

U međuvremenu kao daleki odjek o Samuilovom carstvu u Pomoravlju je 1040. godine izbio novi ustanak pod vođstvom Petra Deljana (Samuilov potomak) koji se iste godine u Beogradu proglasio za cara. Ipak, zbog problema ko će biti vođa pokreta buna propada i Vizantijci pobeđuju slovenske ratnike 1041. godine u blizini današnje Sofije.

U Duklji se sutuacija lagano smirivala i posle smrti Stefana Vojislava dolazi na presto njegov sin Mihajlo koji je svakako znao da mu najveća opsanost po vlast i državu preti od Grka-Vizantinaca. Pošto je već na početku vladavine pokazao mudrost i lukavost iste te Vizantijce iskoristio je za pomoć protiv svoje rođene braće i tako je učvrstio vlast.

Vreme prolazi i Vizantija je 1071. godine na kolenima. Turci Seldžuci pobedili carsku vojsku kod Mancikerta u istočnoj Aziji, a Normani sa severa osvojili su južnu Italiju. To je bio znak da Sloveni u Pomoravlju ponovo dignu ustanak 1072. godine koji je vodio Đorđe Vojteh. Mihajlo je pomogao slovenske borce i poslao sina Bodina da im se nađe pri ruci ali se priča završila nekoliko godina kasnije, reklo bi se, nerešenim rezultatom. Vojteh je poginuo, a Bodin je zarobljen i spoveden u Carigrad, ali Vizantinci Duklju nisu dirali.

Mihajlo je pregovorima izvukao sina, a 1078. od strane pape Grgura VII dobio je potvrdu kraljevskog dostojanstva i postao prvi kralj Duklje. Nekoliko godina kasnije dukljanski kralj pomaže Normanima da se iskrcaju na Balkan, ali samo par godina posle toga umire i nasleđuje ga Bodin. Novi kralj veoma dobro koristi sukob Normana i Vizantinaca i postaje jedan od glavnih igrača na području zapadnog Balkana, ali posle poraza Normana 1085. vizantijska carevina počinje polako da se vraća u istorijsku utakmicu i da Srbe stavlja pod svoju kontrolu, no Bodin odoleva.

Kroz dukljansko primorje 1096. prolaze i francuski ratnici na Prvom krstaškom pohodu i bez neprijateljstva prema Srbima, da bi već 1099. Bodin preminuo. Čovek koji je bio sposoban vladar i ratnik na trenutke i avanturista, koji je 1073. od ustanika čak proglašen u Prizrenu za bugarskog cara nažalost nije ostavio dostojne naslednike da produže njegovo državničko delo u Duklji. Ipak…

Dok je Duklja bila na vrhuncu moći 1083. godine, raški veliki župan postaje Vukan – čovek koga je upravo Bodin postavio na to mesto, jer je Raška bila u vazalnom odnosu prema Duklji. Taj trenutak, ispostaviće se kasnije, postaje veoma važan jer će u godinama koje dolaze Raška preuzeti vodeće mesto među srpskim državama srednjeg veka, a Vukanovi potomci će kasnije postati značajni srpski župani, kraljevi i carevi.

Kad se govori o savremenijim umetničkim pogledima na Duklju nema previše toga, ali bi trebalo pomenuti roman iz sedemdesetih godina XX veka „Ustanak u Zeti“ Slavomira Nastasijevića, pisca koga mnogi romantično nazivaju i „srpski Valter Skot“. Priča se bavi bunom Stefana Vojislava protiv Vizantije na veoma pitak i sadržajan način da čitaocu može da bar malo približi vreme i događaje.

Ostavite odgovor